آزمایش NIPT یا NIFTY تست غیرتهاجمی تشخیص پیش از تولد

در سال ۱۹۹۷ دانشمندان به وجود DNA جنین در خون زنان باردار پی بردند. این کشف مهم که با ردیابی قسمت‌هایی از کروموزم Y جنین در سرم مادر توسط Dennis Lo صورت گرفت، اساسی شد برای ظهور روش‌های غیرتهاجمی تشخیص آنوپلوئیدی‌ها در دوران بارداری.

اصول این روش برپایه اندازه گیری DNA آزاد در پلاسمای مادر (cell free DNA) است که از سلول‌های جفت آزاد میشوند. صاحبنظران، این کشف را انقلابی در علوم پرناتولوژی دانسته و پیش بینی میکنند که درآینده نزدیک تستهای مبتنی بر آن، جایگزین روشهای رایج غربالگری گردد.

روش مولکولی غیرتهاجمی تشخیص آناپلوئیدی‌ها

به‌ طور کلی تمرکز برنامه‌های غربالگری دوران بارداری بر روی تشخیص سندرم داون، (۱) NTDs و دو آنوپلوئیدی اتوزومال دیگر که کمتر شایع هستند یعنی تریزومی ۱۸ (سندرم ادوارد) وتریزومی ۱۳ (سندرمPatau) است. سندرم داون یا تریزومی ۲۱ شایع ترین آنوپلوئیدی در انسان با شیوع تقریباً ۱ در ۸۰۰ است.

ریسک ابتلا جنین به سندرم داون با افزایش سن زیاد می شود، به طوری که یک خانم ۴۵ ساله دارای ریسک ۱ به ۳۵ است. امروزه پیشرفت‌های علم پزشکی درمان اکثر مشکلات مبتلایان به این سندرم را امکان‌پذیر ساخته است، به گونه ای که افراد با سندرم داون تا سنین بالا (حدود ۵۵ سالگی) می‌توانند زندگی کنند.

تریزومی های ۱۸ و ۱۳ نیز مانند سندرم داون در سه ماهه اول و دوم شایع تر از موقع زایمان بوده و به میزان زیادی سقط خود به خودی در آنها اتفاق می افتد. مبتلایان به تریزومی ۱۸ و ۱۳ دارای عمر کوتاه مدتی بوده و فقط ۵ تا ۱۰ درصد آنها تا یک سالگی زنده می مانند.

سندرم‌های حذفی Deletion Syndromes

سندرم های حذفی به عنوان گروهی از اختلالات قابل تشخیص بالینی محسوب می شوند که به دلیل حذف بخشی از کروموزوم ایجاد می شوند. اندازه و محل حذف، ویژگی های تظاهرات بالینی و شدت آنها را تعیین می کنند.

تظاهرات بالینی می تواند شامل تاخیرات رشدی، ناتوانی های ذهنی، تفاوتهای رشدی، مشکلات رفتاری، سختی های تغذیه ای، تون عضلانی پایین، تشنج، دیسمورفی باشد.

آنوپلوئیدی‌های کروموزوم جنسی

آنیوپلوییدهای کروموزوم جنسی شامل اختلالات عددی در کروموزوم X و Y به صورت حذفی یا اضافه شدن هستند. اگرچه علایم بالینی مبتلایان عموما خفیف بوده و بدون ناتوانایی های ذهنی است اما بعضی ها دچار مشکلات فنوتیپی مثل اختلالات فیزیکی، تاخیر در یادگیری و ناباروری هستند.

در این تست علاوه بر جنسیت جنین آنوپلوئیدی‌های کورموزم‌های جنسی مانند سندرم ترنر نیز از هفته دهم قابل تشخیص است. در طی دو دهه اخیر روش‌های مختلفی شامل اندازه‌گیری مارکرهای شیمیایی و پارامترهای سونوگرافی و همچنین ترکیب این دو باهم، برای غربالگری سندرم داون ابداع شده است، اما به علت اشکالات موجود در این روش‌ها، دانشمندان همیشه به دنبال یافتن روش‌هایی بهتر بودند.

بزرگترین ایراد در روش‌های سنتی غربالگری، درصد بالای نتایج مثبت و منفی کاذب و در تست‌های تائیدی احتمال سقط جنین به علت تهاجمی بودن روش نمونه‌گیری است. در روش NIPT بدون نیاز به سلول‌های بافت جفت (۳) (CVS) یا نمونه‌گیری از مایع آمنیوتیک (آمنیوسنتز) از چند میلی لیتر خون وریدی مادر استفاده شده و درصد موارد مثبت و منفی کاذب نیز به میزان کمتر از ۱ درصد کاهش می‌یابد.

پیشنهاد ما »  بایدها و نبایدهای بارداری پس از ۳۵ سالگی

بزرگترین ایراد روش‌های سنتی غربالگری، درصد بالای نتایج مثبت و منفی کاذب است.

در سال ۱۹۹۷ دانشمندان به وجود DNA جنین در خون مادر پی بردند. این کشف مهم که با ردیابی قسمت‌هایی از کروموزمY جنینی در سرم مادر توسط Dennis Lo صورت گرفت، اساسی شد برای ظهور روش‌های غیرتهاجمی تشخیص آنوپلوئیدی‌ها در دوران بارداری.

اصول این روش بر پایه اندازه گیریDNA آزاد در پلاسما است که از سلول‌های مرده جفت آزاد می‌شوند. صاحب نظران این کشف را یک انقلاب در علوم تشخیصی می‌دانند و پیش بینی می‌کنند که در آینده نزدیک جایگزین تست‌های رایج غربالگری و تشخیص دوران بارداری گردد.

بالاخره موفقیت واقعی در سال ۲۰۰۸ حاصل شد، زمانی که دو گروه مستقل از محققین با مطالعه بر روی دو جمعیت ۱۸ و ۱۴ تایی از جنین‌های مبتلا به آنوپلوئیدی، قدرت تشخیص تریزومی‌های جنین را با استفاده از تکنیک Massively Parallel Sequencing با درستی بیشتر از ۹۹ درصد به اثبات رساندند.

تکنیک آزمایش به این صورت است که ابتدا ۵۰ جفت (BP) (2) از فراگمنتهای DNA جنین در خون مادر تعیین توالی شده سپس با استفاده از محاسبات و نقشه برداری‌های بیوانفورماتیک تعداد کروموزم‌های جنین محاسبه می‌شود.

NIFTY میلیون ها قطعات DNA مادری و جنینی را در هر نمونه تعیین توالی می کند. با استفاده از تکنولوژی Next Generation Sequencing کل ژنوم و چهار آنالیز متفاوت بیوانفورماتیک اختصاصی، اطلاعات در طول کل ژنوم آنالیز شده و با مراجع استاندارد مقایسه می شود تا به اختلالات ژنتیکی مشخص شود.

نیمه عمر این DNA بسیار کوتاه بوده و کمتر از ۲ ساعت می باشد و بلافاصله بعد از تولد از خون مادر محو می‌گردد، بنابراین بارداری‌های قبلی اختلالی در نتیجه تست ندارد. برای جلوگیری از کاهش میزان DNA خون مادر در لوله‌های حاوی ماده مخصوصی گرفته می‌شود که مقدار DNA را ثابت نگه می‌دارد.

مطالعات پرجمعیت‌تری اخیراً گزارش شده است که میزان تشخیص (Detection rate) این روش را برای تریزومی ۲۱ به میزان ۱٫۹۹ درصد و با ویژگی ۷٫۹۹ تا ۹٫۹۹ درصد نشان می‌دهد.

به منظور آشنایی بیشتر با ارقام مورد بحث اگر فرض کنیم که کل موارد بارداری در ایران سالانه یک میلیون و سیصد هزار نفر باشد.

درصورت انجام غربالگری با روش جدید NIPT، منافع ذیل قابل دستیابی است

در روش رایج تعداد بیمارانی که با نتیجه مثبت کاذب جهت انجام آزمایش تائیدی آمینوسنتز معرفی میشوند تقریباً۶۵۰۰۰ بیمار است اما باروش NIFTY تنها ۴۴۲ نفر خواهند بود. بدین معنی که سالانه بیش از ۶۴۵۰۰ مورد انجام روش آمنیوسنتز کمتر درخواست می‌شود.

تعداد موارد سقط جنین به دلیل ارجاع جهت نمونه‌گیری تهاجمی در روش اول تقریباً ۶۵۰ و در روش جدید فقط ۶ مورد می‌باشد.

موارد منفی کاذب در روش غربالگری سنتی تقریباً ۳۲۵ مورد است، اما در روش جدید ۱ یا ۲ مورد خواهد بود یعنی ۳۲۳ بیمار کمتر در یک سال.

پیشنهاد ما »  روش‌های غربالگری سندرم داون

باید توجه داشت که انجام این تست، نیاز به آزمایش (AFP) (6) را برای بررسیNTDs در سه ماهه دوم از بین نبرده و خانم باردار باید حتماً درهفته‌های ۱۵ تا ۲۰ بارداری مجدداً به آزمایشگاه مراجعه کند.

باید توجه داشت که هنوز در مورد کسانی که نتیجه تست cell free DNA آنها مثبت (پرخطر) می‌شود باید تست تاییدی مانند CVS یا آمنیوسنتز انجام شود، ولی با توجه به درصد مثبت کاذب بسیار پایین، تعداد مواردی که نیاز به این کار می‌باشد بسیار اندک خواهد بود.

مزایای تست

غیرتهاجمی بودن، برای انجام آزمایش فقط به چند میلی‌لیتر از خون مادر احتیاج است. حساسیت و صحت بالا، مطالعات بر روی جمعیت‌های بزرگ ویژگی و حساسیت بیشتر از ۹۹ درصد را نشان داده است. تشخیص زود هنگام، آزمایش از هفته دهم بارداری قابل انجام بوده و این زمان به تصمیم‌گیری بهتر کمک می‌کند.

اگرچه تا سال ۲۰۱۳ اکثر تحقیقات بر روی مفید بودن این تست در مورد بارداری‌های پرخطر انجام گرفته ولی در سال ۲۰۱۴ دو مرکز بسیار معتبر یعنی کالج ژنتیک پزشکی امریکا (۴) (ACMG) و کالج سلطنتی بیماری‌های زنان و زایمان (۵) (RCOG) و همچنین پروفسور Kypros Nicolaides کاربرد NIPT را به عنوان یک تست غربالگری با حساسیت بالا پیشنهاد کرده‌اند.

تا به حال بیش از ۸۰۰۰۰۰ مورد تست NIFTY انجام شده است که بالاترین تعداد در بین تست های NIPT در دنیا است

موارد کاربرد

به عنوان یک تست مرحله دوم، در مورد کسانی که دارای پرخطر محسوب می شوند.

  • خانم های بارداری که نتیجه تست غربالگری آنها مثبت شده است.
  • زنان با سن بیشتر از ۳۵ سال
  • زنان بارداری که در بررسی های سونوگرافی پرخطر تشخیص داده شده اند.
  • کسانی که سابقه قبلی حاملگی با اختلالات کروموزومی دارند.
  • فردی که از طریق IVF باردار شده و یا قبلا سقط جنین تکراری داشته است.
  • مواردی که منع استفاده از تست های تهاجمی دارند مثل Placenta Parvia، کسانی که خطر سقط جنین در آنها بالا است و افراد مبتلا به عفونت هپاتیت B.
  • به عنوان یک تست غربالگری باقدرت تشخیص بسیار بالا، برای کسانی که نمی‌خواهند میزان ریسک منفی کاذب، در روش‌های رایج غربالگری را بپذیرند.
  • یک انتخاب به عنوان یک تست تاییدی برای زنانی که قادر به پذیرش خطر روش‌های تهاجمی نیستند، و یا از نحوه نمونه‌گیری در روش‌های تهاجمی وحشت دارند.
  • یک انتخاب برای مواردی که کشت سلولی با شکست مواجه می‌شود.

پیشنهاد‌ها

خانم‌های باردار باید قبل از تصمیم‌گیری در مورد انتخاب روش مورد استفاده برای غربالگری و یا تایید نتیجه مثبت (پرخطر) در روش‌های رایج غربالگری، مورد مشاوره قرار گرفته و از مزایا و معایب همه روش‌های موجود مطلع گردند.

کاربرد این تست برای کسانی که از نحوه نمونه گیری روشهای تهاجمی وحشت دارند.

انجام تستNIPT برای زنانی که نمی توانند خطر سقط در روشهای تهاجمی را بپذیرند مانند زنانی که پس از درمان‌های طولانی و پرهزینه و یا در سنین بالا باردار شده‌اند.

Thanks! You've already liked this
No comments